Skjöl, umsagnir, tillögur og fl.

Umsögn og fylgiskjal vegna frumvarps um forgangsakreinar Þskj. 27 — 27. mál. send til nefndasviðs Alþingis.

Reykjavík , 29. nóvember 2007

Alþingi

Samgöngunefnd

150 Reykjavík

Umsögn og breytingartillögur við frumvarp til laga um breytingu á umferðarlögum, nr.

50/1987. Þskj. 27 - 27. mál. 135. löggjafarþing 2007-2008.

1. Við 1. grein verði bætt við reiðhjólum: ..."Akrein sem einungis er ætluð fyrir umferð strætisvagna, leigubifreiða og reiðhjóla."

2. Við 2. grein verði bætt við reiðhjólum: ..."Almenn umferð ökutækja um forgangsakreinar strætisvagna, leigubifreiða og reiðhjóla er óheimil."

Landsamtök hjólreiðamanna fagna tilkomu forgangsakreina á Íslandi ef þeim er ætlað að veita vistvænni valkostum í samgöngumálum forgang. Landssamtök hjólreiðamanna mælast eindregið til þess og færi rök fyrir því að reiðhjólum verði bætt inn í frumvarpið á listann yfir þau ökutæki sem er veittur forgangur í umferðinni á forgangsakreinunum.

Í greinargerð með frumvarpinu segir: "Frumvarp þetta er liður í því að efla almenningssamgöngur. Ljóst er að á næstu árum þarf átak í eflingu almenningssamgangna".

Það er jafn ljóst að nauðsynlegt er að það "verði skipulega unnið að aukinni notkun vistvænna ökutækja" eins og segir í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og eins kemur víða fram í áætlunum borgarinnar vilji til þess að stuðla að aukinni notkun reiðhjóla. Forgangsakreinar eru löngu tímabærar í umferðinni á höfuðborgarsvæðinu og henta sérlega vel til að auka öryggi, hraða og gæði fyrir hjólandi umferð. Víða í nágrannalöndum eru hjólreiðar leyfðar á forgangsakreinum strætó, t.d í Noregi, Bretlandi og Frakklandi, og virðist reynslan vera góð.

Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki annað séð en að það vinni beint gegn yfirlýstum markmiðum ríkisstjórnarinnar og sveitafélaga um að vinna skipulega að aukinni notkun reiðhjóla til samgangna með því að gera þær bæði erfiðari og hættulegri.

Það væri andstrætt stefnu ríkistjórnarinnar og bæjaryfirvalda að banna fólki sem notar reiðhjól sem samgöngutæki að nota forgangsakreinar. Í stefnuskrá ríkisstjórnarinnar segir: "Ríkisstjórnin einsetur sér að Ísland verði í fararbroddi þjóða heims í umhverfismálum... Einnig verði skipulega unnið að aukinni notkun vistvænna ökutækja." Ekkert ökutæki er nálægt því jafn vistvænt og reiðhjólið, svo ekki sé minnst á aðra kosti þess. Landssamtök hjólreiðamanna eru í forsvari fyrir félagasamtök með hundruði virkara félaga sem nota reiðhjólið reglulega til samgangna og okkur þykir brýnt að reiðhjól fái að nota þessar forgangsakreinar til jafns við strætisvagna og leigubíla.

Reiðhjól eru ökutæki og þau á að nota á akbrautum, þó nota megi þau á stígum og gangstéttum þar sem það hentar, "valdi það ekki gangandi vegfarendum hættu eða óþægindum" eins og segir í umferðarlögum. Reynslan sýnir að götur borga eru ekki aðeins greiðasta leiðin heldur líka sú öruggasta fyrir vant hjólreiðafólk eins og fram kom á Samgönguviku 2007. Stígar þar sem blandað er saman umferð gangandi og hjólandi eru seinfarnari og margfalt hættulegri en þó nauðsynlegur valkostur fyrir óreyndara hjólafólk1.

Það væri samræmi við 39. grein umferðarlaga að leyfa reiðhjólum notkun forgangsakreina en þar segir: "Hjólreiðamaður skal hjóla hægra megin á akrein þeirri, sem lengst er til hægri".

Það myndi draga stórlega úr öryggi hjólreiðafólks að þurfa að vera á annarri akrein með bíla sem fara fram úr þeim beggja vegna og fæla almenning frá notkun reiðhjóla til samgangna..

Í könnun Hönnunar fyrir skipulagsyfirvöld í Reykjavík 2006 kom í ljós að meðalhraði strætisvagna er 22 km/klst, sem er svipað og vanur hjólreiðamaður fer á, svo þessi umferð fer vel saman. Í aðalskipulagi Reykjavíkurborgar er gert ráð fyrir vönduðu stígakerfi meðfram öllum umferðaræðum svo umferð hjólandi ætti ekki að lenda í þeirri hröðu umferð sem þar er sumstaðar að finna.

Ein af framkvæmdaáætlunum Staðardagskrár 21 fyrir Reykjavíkurborg er sérstakt átak til þess að stuðla að aukinni notkun reiðhjóla. Í starfsáætlun Framkvæmdasviðs Reykjavíkurborgar stendur að það eigi að: "Tryggja skilvirkar og öruggar samgöngur í borginni. Greiðar götur fyrir alla (bílar, hjól, fatlaðir, gangandi)." Í grænum skrefum Reykjavíkurborgar er eitt skrefið: "Göngum lengra, hjólum meira" , og víðar má grípa niður.

1 Meðfylgjandi er fyrirlestur sem John Franklin flutti á Samgönguviku 2007 í Ráðhúsinu í Reykjavík. Hann er leiðandi í þeim umbótum og átaki sem er í gangi í Englandi og víðar núna í því að auka notkun reiðhjóla sem samgöngutækis þar og fjallar um raunhæfar leiðir til að ná fram bæði aukinni notkun reiðhjóla til samgangna og auknu öryggi hjólafólks og eitt sem hann telur til eru einmitt forgangsakreinar fyrir reiðhjól og strætisvagna.

Fyrir hönd Landsamtaka hjólreiðamanna,

______________________________________

Morten Lange, formaður

Efni: Umferðaröryggi á göngustígum

Góðan dag

Í haust gekk Reykjavíkurborg í það verk að mála óbrotna línu á marga göngustíga borgarinnar til að skilja að gangandi og hjólandi vegfarendur (svonefndir "1+2 stígar").
Vegna óskýrra umferðarreglna telja Landssamtök hjólreiðamanna (LHM) þessa óbrotnu linu aðeins til þess fallna að valda slysahættu. Meðan hjólreiðafólk þarf að deila þessum mjóu gangstéttum með gangandi vegfarendum er mikilvægt að á göngustígunum ríki sama ákveðna regla og almennt gildir í umferðinni, þ.e. hægriregla.

Nánari upplýsingar eru í viðhengi. (sjá neðar)

Sjá einnig: Athugasemd við umferðaröryggisáætlun 

LHM hvetja Reykjavíkurborg til að mála yfir ofangreindar linur eins fljótt og auðið er svo að gangandi og hjólandi vegfarendur geti fylgt almennri hægri reglu.

Bréf þetta er sent á eftirtalda aðila:

Framkvæmdasvið: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Hrólf Jónsson sviðstjóra Framkvæmdasviðs
Ólaf Bjarnason aðstoðarsviðstjóra
Sighvat Arnarsson skrifstofustjóra

Umhverfissvið: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.
Orri Sigurðsson sviðsstjóri Umhverfissviðs


Landssamtök hjólreiðamanna óska eftir svari við þessu bréfi.


Með góðri kveðju í von um viðbrögð


F.h. Landssamtaka hjólreiðamanna

Magnús Bergsson

Viðhengi:

Reykjavík 15. nóvember 2007

Efni:

Aðgreining gangandi og hjólandi vegfarenda á göngustígum (gangstéttum) með óbrotinni línu. ("1+2 stígar")

Á árunum 1994-95 var sú ákvörðun tekin hjá Umferðarnefnd Reykjavíkur í samráði við dómsmálaráðuneytið að merkja hjólarein á göngustígum, svo að til urðu svokallaðir "1+2 - stígar". Rökin fyrir þessari ákvörðun voru þau, að í ljósi þess að hjólreiðamenn ættu að hjóla í einfaldri röð á akbrautum þætti eðlilegt að þeir gerðu það líka á göngustígum borgarinnar.

Fljótlega kom í ljós, að hjólarein á göngustígum bætti ekki umferðaröryggi, þó að merkt væri sem slík.

Hinn 30. október 2003 báðu Landssamtök hjólreiðamanna (LHM) dómsmálaráðuneytið um opinberar umferðarreglur á þessum 1+2 - stígum svo að réttarstaða vegfarenda væri skýr. Dómsmálaráðuneytið vísaði því máli frá sér með fáum orðum í bréfi og kvað málið vera á ábyrgð Reykjavíkurborgar.

Í framhaldi þessarar afgreiðslu ráðuneytis dómsmála fóru LHM fram á það í tölvupósti við Reykjavíkurborg, að settar yrðu skýrar opinberar umferðarreglur á göngustígum borgarinnar.

Reykjavíkurborg lét ekki svo lítið að svara erindinu.

Eftir að LHM ræddu málin nánar innan samtakanna var gerð athugasemd við Umferðaröryggisáætlun

Þar kemur fram sú skoðun samtakanna, að besta lausnin væri sú að sleppa því með öllu að skipta 1+2 - stígum milli hjólreiðafólks og gangandi fólks, þar sem breidd stíganna væri ónóg og byði ekki upp á skiptingu þeirra milli gangandi og hjólandi vegfarenda.

Landssamtökin báru þetta mál upp á fundi með forsvarsmönnum Framkvæmdasviðs borgarinnar 16. desember 2006 og afhentu þá ofangreinda "Athugasemd við umferðaröryggisáætlun".

Ekki hefur enn borist svar við athugasemd Landssamtakanna fremur en áður.

Reykjavíkurborg virðist svo endanlega hafa daufheyrst við beiðni Landssamtakanna með því að endurmerkja alla 1+2 - stíga borgarinnar fyrir síðustu Samgönguviku auk þess sem nokkrir fleiri göngustígar voru merktir til viðbótar og gerðir þar með að 1+2 - stígum

Óljósar umferðarreglur = minnkað umferðaröryggi

Erfitt er að framfylgja hefðbundnum umferðarreglum á göngustígum þar sem eru margs kyns vegfarendur: Hundar, lausir og í bandi, göngufólk, hlauparar, skokkarar, börn, eldri borgarar, fólk með barnavagna, á línuskautum og á reiðhjólum. Reynsla sýnir, að einungis lítill hluti allra notenda göngustíganna hugsa um hraðari umferð en umferð gangandi vegfarenda. Hraði umferðarinnar er hins vegar, eins og að líkum lætur, mismikill. Reynslan hefur því líka sýnt að 1+2 - stígar hafa ekki bætt öryggi vegfarenda, því að á þeim ríkja almennt ekki neinar almennar eða skýrar umferðarreglur.

Dæmi um óskráðar umferðarreglur á göngustígum borgarinnar:

# Þegar hjólarein er ekki afmörkuð á göngustíg ríkir hefðbundin hægriregla og varúðarregla (eins og á akvegum).

# Ef hjólareinin er vinstra megin í ferðastefnu þarf að taka fram úr hægra megin en vinstra megin ef gangandi vegfaranda er mætt. Hjólreiðamenn geta ekki mæst á hjólareininni. Ef hjólreiðamaður mætir eða fer fram úr öðrum hjólreiðamanni þarf hann að víkja til hægri út á göngustíginn sem skapar óvissa réttarstöðu fyrir hjólreiðamanninn ef slys verða.

# Þegar hjólareinin er hægra megin í ferðastefnu þá á hjólreiðamaður ekki að víkja fyrir umferð sem kemur á móti, heldur halda sig sem lengst til hægri á stígnum. Hann þarf hins vegar að víkja til vinstri út á göngustíginn þegar taka þarf fram úr öðrum hjólreiðamanni.

# Á sama stígnum getur hjólareinin stundum verið hægra megin og stundum vinstra megin og þess á milli er engin hjólarein eins og sjá má á Fossvogsstígnum. Ástandið getur því verið mjög ruglingslegt eða valdið öryggisleysi og sérstaklega meðan ekki hafa verið gefnar út neinar sérstakar umferðarreglur á stígum sem þessum.

# Á öðrum stígum getur hjólareinin birst og horfið eins og meðfram Sæbrautinni. Hjólreiðamenn þurfa því ýmist að fara fram úr gangandi eða hjólandi vinstra- eða hægra megin, allt eftir því hvort línan er til staðar eða ekki. Þá er heldur ekki sama hvort gangandi eða hjólandi umferð er mætt.

# Þegar snjór liggur yfir stígum og merkingar huldar, ríkja óljósar umferðarreglur, enda ekki venjan að þar ríki staðfestar umferðarreglur. Þeir sem muna hvorum megin hjólareinin er gætu verið á "röngum" stað í huga þessa hjólreiðamanns sem þeir mæta og ætlar að fylga hægri reglunni.

# Svo að vægt sé til orða tekið orkar það tvímælis að merkja aðskilnaðarlínu með óbrotinni línu því að ljóst er, að tveir hjólreiðamenn geta ekki mæst á því þrönga svæði sem þeim er úthlutað. Það er lögbrot að fara yfir óbrotna linu.

# Ef slys verður, er skaðabótaskylda afar óljós og hætta á að hún verði dæmd eftir mismunandi sjónarmiðum þeirra, sem um málið fjalla. Tryggingafélög dæma alltaf fyrst - væntanlega oftar en ekki sér í hag

# Þau sveitafélög sem merkt hafa stíga með 1+2 - línu hafa aldrei gefið út sérstakar umferðarreglur sem gilda á þessum stígum. Þau hafa hvorki haft umferðaröryggi í huga né heldur haft samráð við hagsmunaðaila.

Leiðir til að bæta umferðaröryggi vegfarenda á göngustígum

Landssamtök hjólreiðamanna krefjast þess að 1+2 - göngustígar verði lagðir niður og málað verði yfir þær aðgreiningarlinur, sem nú eru á stígum borgarinnar.

Mikilvægt er, að borgin lýsi því yfir og auglýsi með áberandi hætti að á stígunum ríki hefðbundin hægriregla fyrir alla umferð, á meðan ekki hafa verið lagðar sérstakar hjólreiðabrautir, enda er ljóst, að þar munu líka gilda almennar umferðarreglur.

Bréf þetta er sent á eftirtalda aðila:

Framkvæmdasvið: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Hrólf Jónsson sviðstjóra Framkvæmdasviðs

Ólaf Bjarnason aðstoðarsviðstjóra

Sighvat Arnarsson skrifstofustjóra

Umhverfissvið: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Orri Sigurðsson sviðsstjóri

Landssamtök hjólreiðamanna

http://hjol.org

Reykjavík 4. nóvember 2007

Tölvupóstur sendur til: Péturs Bolla Jóhannessonar skipulags og byggingarfulltrúa, Péturs Halldórssonar dagskrárgerðarmanns og á netfangið This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Efni: Hjólreiðabrautir og göngustígar á Akureyri

Landssamtök hjólreiðamanna (LHM) óska eftir að koma eftirfarandi á framfæri vegna viðtals í útvarpsþættinum "Vítt og breitt" á Rás 1, fimmtudaginn 25. október sl. Þar ræddi Pétur Halldórsson við Guðmund Hauk Sigurðsson frá Verkfræðistofunni VGK um stígagerð á Akureyri.
Landssamtökin fagna því sem kom fram í viðtalinu að Akureyrarbær skuli frá upphafi leita samráða við ýmsa hagsmunaaðila við stígagerð á Akureyri.
Það kom einnig fram að VGK hefur gert samræmt stígakort fyrir höfuðborgarsvæðið og að til standi að gera slíkt á Akureyri. LHM hvetur Akureyrarbæ til að fara EKKI sömu leið og farin var á höfuðborgarsvæðinu. Þar var byrjað á kortagerð af stórgölluðu gangstígakerfi og öll vinna lögð í að "endurbæta" kortið fremur en a bæta aðstöðu og umferðaöryggi hjólandi og gangandi vegfarenda. Óánægja er meðal hjólreiðamanna á höfuðborgarsvæðinu með þennan framkvæmdahátt og nokkuð ljóst að sveitastjórnir á höfuðborgarsvæðinu verða nú þegar að taka með öðrum hætti og faglegar á þessum málum.
Ef hugmynd er að auka hjólreiðar á Akureyri og samtímis bæta umferðaröryggi verður að fara aðra leið en farin hefur verið á höfuborgarsvæðinu.
Ekki verður nánar farið út í mistök sem gerð hafa verið á höfuðborgarsvæðinu en ef óskað verður eftir nánari upplýsingum, verður þeim upplýsingum komið á framfæri.

Hjólreiðar eiga ekki samleið með gangandi vegfarendum, fremur en bílar með hestum.

Nánari upplýsingar er að finna í hjálögðu viðhengi. (sjá hér neðar)

Landssamtök hjólreiðamanna hafa áratuga reynslu af hjólreiðum til samgangna bæði hér heima og erlendis. Þar er einnig að finna þekkingu á öllu sem tengist hjólreiðum, samgöngum og umferðaröryggi.
Landssamtök hjólreiðamanna óska eftir frekara samstarfi vegna þessrar vinnu hjá Akureyrarbæ, því að samtökunum er umhugað um að sömu mistök verði ekki gerð á Akureyri og á höfuðborgarsvæðinu.
Landssamtökin óska eftir upplýsingum um stöðu mála í þessari vinnu og hverjar séu í raun hugmyndir Akureyrarbæjar um þessa framkvæmd.

Undirritaður er tilbúinn til að senda meira efni um umferðaröryggismál, hönnun og frágang hjólreiðabrauta, sé þess óskað.


Með bestu kveðjum,
f.h. Landssamtaka hjólreiðamanna

Magnús Bergsson

www.hjol.org

Vegna viðtals í útvarpsþættinum "Vítt og breitt" á Rás 1, fimmtudaginn 25. október sl. þar sem Pétur Halldórsson ræddi við Guðmund Hauk Sigurðsson frá Verkfræðistofunni VGK um stígagerð á Akureyri, vilja Landssamtök hjólreiðamanna (LHM) koma eftirfarandi viðbótarupplýsingum á framfæri:

Hjólreiðar eiga ekki samleið með gangandi vegfarendum, fremur en bílar með hestum. Í Reykjavík hefur það sýnt sig að landslagsarkitektar geta hannað gangstéttir og útivistarstíga fyrir gangandi umferð, en það sama á ekki við um hjólreiðabrautir. Eins og kom fram í viðtali Péturs við Guðmund Hauk var það hjólreiðamannvirkjum í Óðinsvéum, Danmörku, til mikilla bóta þegar hönnuðir fóru sjálfir að hjóla. Hjólreiðabrautir verður að leggja samhliða lagningu akvega, í samræmi við almennt leiðarval og ferðavenjur. Hönnuðir þurfa að hafa víðtæka þekkingu á hjólreiðum til samgangna.

Þó að VGK sé án efa gott fyrirtæki á sínu sviði þá ætti Akureyrarbær einnig að athuga hvort ekki væri ráð að leita ráðgjafar erlendis, t. d. má benda á netfang hjá Bypad, http://www.bypad.org

Vert er að benda á að samkvæmt umferðalögum eiga hjólreiðamenn að hjóla á götunum. Þeir eru hins vegar gestir á gangstéttum. Gangstéttir hafa ekki sömu hönnunarforsendur og hjólreiðabrautir. Gangstéttir eru því í fæstum tilfellum hannaðar með hjólreiðar í huga og geta því oftar en ekki verið hættulegri en t.d. akbrautir. Til að auka öryggi hjólreiðafólks má hiklaust mæla með "hjólavísum í vegstæði" (Bike-and-chevron). Sjá:

http://www.sfmta.com/cms/uploadedfiles/dpt/bike/Bike_Plan/Shared Lane Marking Full Report-052404.pdf

og

http://www.bikewalk.net/sessions/58_Lane_markings/Birk/Shared_Lane_Markings_Presentation_9_07_04.pdf

Vegna mikilvægis þess að Akureyrarbær kynni sér mjög vel Bike and Shevron (B&C) útfærsluna verður að útskýra þessa lausn í stuttu máli og á íslensku:

Í fyrsta lagi á Bike and chevron (B&C) ekki að koma í stað hjólreiðabrauta. Hún á aðeins að auka öryggi hjólreiðamanna sem hjóla á götunum. Hjólreiðafólk á nefnilega að hjóla á götunum þó að það sé ekki öllum ljóst.

Menn eru farnir að nota B&C víða um heim ekki aðeins í San Francisco

Það hefur sýnt sig að þar sem B&C er notað finnst hjólreiðafólki það mun öruggara í umferðinni. Ökumenn víkja betur frá hjólreiðafólki.

B&C er mjög ódýr lausn ef menn ætla að bæta umferðaöryggi með skjótum, ódýrum og virkum hætti. Það þarf ekki að breyta skipulagi eða umferðalögum þar sem samgönguráðuneytið telur málefni hjólreiðafólks tilheyra sveitafélögunum.

Hvað sem öðru liður þá er öruggara að hjóla á flestum götum og vera þar sýnilegur ökumönnum en að hjóla eftir einhverjum hliðarstígum sem ökumönnum eru ekki alltaf sýnilegir. Slys á hjólreiðafólki á sér oftast nær stað þar sem stígur þverar akbraut.

B&C hentar mjög vel hjólreiðafólki sem vill nota reiðhjólið sem samgöngutæki. Akvegir eru þegar til staðar og ökumenn þekkja þær leiðir. Þannig er hægt að koma þeim skilaboðum á framfæri að þar má lika hjóla. B&C merkið eitt og sér minnir ökumenn stöðugt á að þarna má lika hjóla og alltaf að búast við að mæta hjólreiðamanni. B&C er margfalt ódýrara en litað malbik. Það er lika mun ódýrara að endurnýja það reglulega.

Sé litið til íslenskra aðstæðna má segja eftirfarandi: Ef B&C er sett í götustæði snemma vors og því fylgir góð kynning í nokkra mánuði í fjölmiðlum ætti B&C að ná tilgangi sínum.

Þó að snjói yfir B&C einhverjar vikur á ári á það við um allar götumerkingar, lika litað malbik. Því er mikilvægt að kynna þetta snemma vors svo að B&C verði allt sumarið fyrir augum og eyrum ökumanna.

Á Íslandi hefur það verið opinber stafna að stía í sundur gangandi og hjólandi umferð frá akandi umferð. Það er röng stefna því að nú er svo komið að Íslenskir ökumenn taka lítið tillit til annarra vegfarenda en bíla. Á sama tíma og hjólandi umferð hefur verið þvinguð upp á gangstéttir hefur ekkert verið gert til að bæta aðstöðu hjólreiðafólks. Það er ekkert sem bendir til þess að það verði gert á næstu árum miðað við núverandi stefnu í samgöngumálum. Slysahætta á gangstéttum er umtalsverð. Því er mikilvægt að hjólreiðafólk fari aftur út á göturnar og verði þar sýnilegt. Þar er nú þegar fyrir býsna gott samgöngukerfi, rúmgott, án glerbrota, blindhorna eða annarra hindrana. Þar ríkja venjulegar umferðarreglur. Í þessari umræðu vill oft gleymast að reiðhjól er flokkað sem ökutæki í umferðarlögum. Ökumenn verða einfaldlega að taka tillit til þeirra sem eru á götunum. Ökumenn vélknúinna ökutækja eiga ekki einir að njóta bestu samgönguleiða sem völ er á og þegar er búið að kosta miklu til. Aðgreint hjólreiðabrautakerfi er nauðsynlegt samhliða umferðarþungum götum og þar sem nóg landrými er til staðar, en það verður ekki byggt upp á skömmum tíma eða með sama hraða og B&C.

Hvað svo sem virðist vera að gerast á Akureyri eða þótt litið sé til stöðu mála munu líða mörg ár áður en nothæfar hjólreiðabrautir geta orðið að veruleika. Það hefur lika sýnt sig að hjólreiðabrautir eru ekki gallalausar sbr. við Lönguhlíð í Reykjavík. Það ætti að vera kappsmál fyrir Akureyrarbæ að merkja sem flestar götur með B&C. Lagning aðgreindra hjólreiðabrauta og gangstíga koma svo væntanlega á næstu árum. Nánari upplýsingar um B&C má finna með því að slá inn "Bike and chevron" í leitarvélina www.Google.com

Landssamtök hjólreiðamanna gerðu athugasemd við síðustu samgönguáætlun þar sem Akureyri og nágrenni var til umfjöllunar.

http://www.islandia.is/lhm/BrefLHM/2007/020307.htm

Mikilvægt er að 3ja metra breiðar gangstéttir séu ekki merktar með óbrotinni linu til að aðgreina gangandi og hjólandi vegfarendur (1+2 stígur) eins og gert hefur verið víða á höfuðborgarsvæðinu. Sjá nánar um það í athugasemd LHM við umferðaröryggisáætlun, http://www.islandia.is/lhm/BrefLHM/2004/athumferd.htm Ýmsar fleiri upplýsingar má finna á vefsíðu Landssamtaka hjólreiðamanna www.hjol.org . Einnig má hafa samband við Landssamtök hjólreiðamanna á netfanginu This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

Umsögn Landssamtaka hjólreiðamanna við Samgönguáætlun 2007-2018 send nefnasviði Alþingis.

Reykjavík 1. mars 2007

 

Umsögn um Samgönguáætlun 2007-2010


Í þessari umsögn verður einungis fjallað um þá leiðu staðreynd, að hjólreiðar virðast ekki vera nefndar á nafn í umræddri Samgönguáætlun (SGÁ).

Landssamtök hjólreiðamanna harma, að umsögn samtakanna um umhverfismat samgönguáætlunar, sem send var hlutaðeigandi undir lok nóvember 2006, skuli ekki hafa komist til skila í þá gerð Samgönguáætlunar 2007-2010, sem nú liggur fyrir.
Auk umsagnar Landssamtaka hjólreiðamanna bentu umsagnir Reykjavíkurborgar, Lýðheilsustöðvar og Landverndar um umhverfismat SGÁ allar á nauðsyn þess að auka bæri vægi hjólreiða í áætluninni.

Það er löngu tímabært og mjög mikilvægt, að Samgönguáætlun nái til allra þeirra samgangna, sem eiga samleið á vegum, sem Samgönguáætlunin nær til. Það virðist sífellt þurfa að minna á, að reiðhjól eru farartæki, sem lúta umferðarlögum á akvegum í umsjá Vegagerðar og samgönguráðuneytis. Allt tal um umferðaröryggi, án þess að taka tillit til hjólreiðafólks, er vægast sagt mjög ófaglegt og hættulegt. Þannig vinnubrögð ganga ekki í samgönguáætlun, sem gerð er til nútíðar og framtíðar, að láta sem reiðhjól séu ekki til sem samgöngutæki, hugsanlega aðeins vegna þess, að þau eru ekki vélknúin. Það þarf væntanlega ekki að taka fram, að Landssamtök hjólreiðamanna líta ekki svo á, að reiðhjól komi í stað vélknúinna ökutækja.

Í 1.3 málsgrein á bls. 2 og 1.1.3 málsgrein á bls. 57 um "markmið umhverfislega sjálfbærra samgangna" er ekki minnst á hjólreiðar. Þessar greinar ná aðeins til vélknúinna farartækja. Ekki er sýnilegt, að rannsóknir eigi að fara fram á gildistíma samgönguáætlunarinnar. Þó er ljós þörfin og mikilvægt er að hefja þegar í sumar sjálfvirka talningu á umferð og könnun á ferðavenjum hjólreiðafólks svo að mælanlegur árangur verði sýnilegur, þegar stjórnvöld hefja raunverulegar samgöngubætur í þéttbýli. Um leið og aðstaða til hjólreiða verður bætt, svo að almenningur fái þá tilfinningu, að umferð reiðhjóla sé hættulítil eða hættulaus, munu hjólreiðar aukast í umferðinni.

Það þarf liklega ekki að minna á það enn og aftur, að hjólreiðar eru afar arðbærar sé litið til umhverfis, náttúru, heilbrigði og almenns kostnaðar í samgöngumálum, eins og m.a. skýrsla Norræna ráðherranefndarinnar "CBA of Cycling" sýnir.


Landssamtök hjólreiðamanna leggja til með hliðsjón af framansögðu, að Samgönguáætlun 2007-2010 fái viðauka, sem sérstaklega taki á brýnustu þörfum hjólreiðafólks og þar með sjálfbærum samgöngum.

Mikilvægustu þarfir eru þessar:

1. Nú þegar þarf að skipa starfshóp, sem vinni að bættum samgöngum hjólreiðafólks. Hópurinn hafi það verkefni að endurskoða hönnun umferðarmannvirkja með tilliti til þess að gera hjólreiðabrautir að raunhæfum og samkeppnishæfum kosti í samgöngum. Hópurinn þarf einnig að endurskoða umferðarlög sem varða samskipti akandi, hjólandi og gangandi vegfarenda. Þá þarf hópurinn að sjá um útgáfu handbókar í anda þess, sem öll nágrannalönd okkar hafa gert, t.d.:
- í Danmörku: Idékatalog for cykeltrafik. Einnig fáanleg á ensku. Collection of Cycle Concepts.
- í Noregi: Nasjonal Sykkelstrategi, og í enskri útgáfu: National Cycling Strategy.
- í Þýskalandi: Nationaler Radverkehrsplan
- í Bretlandi: Bretland: Department for Transport - National cycling strategy
Starfshópurinn þarf að fylgja því eftir, að rétt sé staðið að framkvæmdum þar sem hjólreiðabrautir koma við sögu
Í starfshópnum ættu að sitja fulltrúar frá samgönguráðuneyti, Vegagerðinni, sveitarfélögum og Landssamtökum hjólreiðamanna. Einnig mætti að skoða hvort Landvernd, umhverfisráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti ættu ekki að eiga fulltrúa í starfshópnum.
Starfshópurinn þarf að hefja störf fyrir áramót 2007-2008

2. Fella verður niður tolla af reiðhjólum og fylgihlutum eigi síðar en ári eftir gildistöku Samgönguáætlunar 2007-2010.

3. Telja má nauðsynlegt að samgönguráðuneytið sem og Vegagerðin sæki sér fræðslu um gerð hjólreiðabrauta til nágrannalanda okkar. Mælst er til þess, að horft verði til Hollands í þeim efnum, þar sem þeir standa öðrum þjóðum framar í gerð hjólreiðabrauta.
Má þar nefna CROW, SWOV og KpVV

4. Þegar á þessu ári, 2007, verði leitað allra leiða til að skapa skattalega hagræðingu fyrir þá, sem kjósa að nýta sér sjálfbærar samgöngur. Fyrrnefndur starfshópur fari með og þrói enn frekar þann málaflokk í framtíðinni.

Landssamtök hjólreiðamanna óska eftir málefnalegum skýringum frá samgönguráðuneytinu hvers vegna hjólreiða er ekki getið í Samgönguáætlun 2007-2010.
 

-- Fylgiskjöl --

Umsögn Landssamtaka hjólreiðamanna við drög að umhverfismati samgönguáætlunar er að finna á vefslóðum:
http://www.islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/191106.htm
http://www.islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/201106.htm

Umsögn Landssamtaka hjólreiðamanna um vegalög er á vefslóðinni:
http://www.islandia.is/lhm/BrefLHM/2007/150207.htm

Athugasemd Landssamtaka hjólreiðamanna við umferðaröryggisáætlun 2002-2010 er á vefslóð:
http://www.islandia.is/lhm/BrefLHM/2004/athumferd.htm

 

-- Tenglar --
 

Fietsberaad (Hollenska "Hjólaráðið". Mjög góður gagnagrunnur)
http://www.fietsberaad.nl/

Bundesministerium für Verkehr, Bau und Stadtentwicklung - Radverkehrsplan
http://www.nationaler-radverkehrsplan.de/

Vejdirektoratet - Idékatalog for cykltrafik
http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=9178

Department for Transport - National cycling strategy
http://www.dft.gov.uk/pgr/sustainable/cycling/ncs/nationalcyclingstrategy

Statens vegvesen - Syklist
http://www.vegvesen.no

CBA of Cycling
http://www.norden.org/pub/sk/showpub.asp?pubnr=2005:556


Umsögn þessa er hægt að nálgst á vefslóðini
http://www.islandia.is/lhm/BrefLHM/2007/010307.htm

 

Fyrir hönd Landssamtök hjólreiðamanna




_________________________________________________
Magnús Bergsson

Það er mikið fagnaðarefni og löngu tímabært, að hjólreiða- og göngustígar skuli nú vera skilgreindir í vegalögum. Fram til þessa hefur mátt ætla, að gangandi og hjólandi umferð teljist vart til umferðar eða samgangna. En betur má, ef duga skal.

Í 5. kafla, 27. grein, segir:

Hjólreiða- og göngustígar.

Í samgönguáætlun er heimilt að veita fé til almennra hjólreiða- og göngustíga meðframumferðarmestu þjóðvegum samkvæmt sérstakri áætlun sem gerð skal að höfðu samráði við sveitarfélög.

Í þessari málsgrein er í raun að finna alla þá nýbreytni, sem finna má í vegalögum um sjálfbærar samgöngur.

Orðalagið “hjólreiða- og göngustígar” er afar óljóst. Ætla má í fljótu bragði, að áfram eigi að blanda saman þessari ólíku umferð á gangstéttum, svo sem verið hefur. Ef svo er, munu þessi vegalög ekki teljast framsækin. Fyrirhuguð vegalög verða að taka á þeim vanda, sem nú ríkir á gangstéttum. Gangandi og hjólandi umferð á ekki samleið, ekki fremur en akandi og ríðandi.

Í umræddum vegalögum má sjá, að Samgönguráðuneytið telur það sitt helsta verk að móta skipulag akbrauta á landsvísu, þar sem bíllinn er í fyrirrúmi og talinn ómissandi farartæki. Líklega er þetta arfleifð fyrri tíma. En í dag liggja akbrautir í umsjá Samgönguráðuneytis og Vegagerðar ríkisins tiltölulega þétt um þéttbýl svæði, svo sem á höfuðborgarsvæðinu. Gera má ráð fyrir, að upptaka orðalagsins “hjólreiða- og göngustíga” sé tilkomin vegna þessarar staðreyndar. Vegalög taka nokkuð faglega á umferð vélknúinnar umferðar, en þegar kemur að sjálfbærum samgöngum, sem henta best í þéttbýli, virðist vanta alla fagmennsku. Sést það best á því, að ofangreind 27. málsgrein, sem ekki er orðlöng, er í raun endurtekin hvað eftir annað í umræddum vegalögum. Á það skal bent, að auknar hjólreiðar eru besta leiðin til að minnka svifryksmengun á höfuðborgarsvæðinu, sem aðallega stafar frá vélknúinni umferð um stofnbrautir þær, sem eru innan samgönguáætlunar.

Þá segir enn fremur: …skal að höfðu samráði við sveitarfélög.

Það er reynsla Landssamtaka hjólreiðamanna, að viðhorf sveitarfélaga til gangstétta, og nú nýverið Reykjavíkurborgar til hjólreiðabrauta, eru afar ólík. Það er háð duttlungum einstakra embættismanna eða pólitískra fulltrúa hvort, hvar og hvernig gangstéttir eða hjólreiðabrautir liggja. Það hefur reynst afar bagalegt, því að undantekning er, ef tillit er tekið til aðstæðna hér á landi, t.d. þeirri staðreynd, að hjólreiðar eru stundaðar á gangstéttum, ólíkt því sem gerist í nágrannalöndum okkar. Það er einnig alger undantekning, að haft sé samráð við fagaðila eins og Landssamtök hjólreiðamanna við hönnun þessara samgönguæða, eða við undirbúning einstakra verkþátta. Það er afar mikilvægt, að haft sé samráð við Landssamtökin, ef sátt á að nást um gerð og hönnun hjólreiðabrauta. Því er ekki nóg að aðeins sé haft samráð við sveitarfélögin. Starfsmenn þeirra bera ekki alltaf skyn á þarfir hjólandi umferðar. Samgönguráðuneytið á að sýna sóma sinn í því að setja nú þegar á fót nefnd eins og öll nágrannalönd okkar hafa gert, og skilgreina hjólreiðabrautir sérstaklega. Það er ekki síst mikilvægt vegna þess, að staðla verður hönnun og gerð þeirra, sem og samspil við aðrar samgönguæðar. Þannig má koma í veg fyrir ruglingslega hönnun gangstétta og hjólreiðabrauta. Það mun aðeins auka veg sjálfbærra samgangna, ekki síst í þéttbýli, þar sem ekki er vanþörf á. Þá mun slík framför kalla á endurskoðun umferðarlaga, sem fyrir löngu er orðin tímabær. Því ófremdarástandi, sem ríkt hefur á gangstéttum, er liklega best lýst í athugasemd, sem Landssamtök hjólreiðamanna gerðu við Umferðaröryggisáætlun 2002-2012 og fylgir hér með sem fylgiskjal.

Landssamtök hjólreiðamanna hvetja til þess, að umræddum Vegalögum verði breytt. Að orðalaginu “hjólreiða- og göngustígar” verði breytt í “hjólreiðabrautir og gangstéttir” svo að skýrt sé, að átt er við aðgreindar samgönguæðar.

Þá er mikilvægt að finna því stað í vegalögum, að settur verði á fót samráðshópur um gerð og hönnun hjólreiðabrauta. Þar ættu fulltrúar frá Samgönguráðuneytinu, Vegagerðinni, sveitarfélögum og Landssamtökum hjólreiðamanna að eiga sæti.

Hvað eru hjólreiðabrautir?

Hér á landi hafa gangstéttir ekki verið hannaðar með hjólreiðar í huga. Því hafa þær ekki verið góður kostur í samgöngum. Hröð hjólandi umferð á ekki samleið með gangandi vegfarendum, fremur en hestar með bílaumferð. Að frumkvæði Reykjavíkurborgar hafa aðgreindar hjólreiðabrautir aðeins verið lagðar mjög stuttar vegalengdir og því engin reynsla komin á þær.
Þriðjungur ferða í Reykjavík er styttri en einn kílómetri, og tveir þriðju styttri en þrír kílómetrar. Það er því stór hópur fólks, sem auðveldlega gæti ferðast með öðrum hætti en með bílum.
Hjólreiðabraut er smækkuð mynd akvegar fyrir bíla og því ekki gangstétt. Ef rétt er að málum staðið hafa hjólreiðabrautir sama vægi í samgöngum og akbrautir.
Kostnaður við gerð hjólreiðabrauta er óverulegur, ef þær eru lagðar samtímis annarri vegaframkvæmd. Arðsemi hjólreiðabrauta er margfaldur, sé aðeins litið til heilbrigðisþátta. Að sama skapi lækka hjólreiðabrautir rekstrarkostnað akvegakerfisins, þar sem reikna má með fækkun ökuferða sem nemur fjölgun hjólreiðamanna. Því fleiri sem kjósa að hjóla, þeim mun betri verður álagsdreifing í samgöngukerfinu í heild og skilvirkni þess um leið mun betri. Rekstrarkostnaður hjólreiðabrauta er óverulegur samanborið við rekstur akbrauta, þar sem afl og þyngd reiðhjóla er einungis örlítið brot af afli og þyngd vélknúinna ökutækja. Hjólreiðabrautir taka ekki aðeins við umferð reiðhjóla heldur lika rafmagnsreiðhjóla sem eru í hraðri framþróun um þessar mundir. Þær opna möguleika fyrir marga sem fara vilja ferða sinna með vistvænum hætti og án þess að vera í hættu af bílaumferð eða reyna mikið á sig. Þannig taka hjólreiðabrautir við umferð farartækja sem ekki er talið óhætt að séu á hættulegum akbrautum.
Innan íbúðahverfa með 30 km hámarkshraða geta hjólreiðabrautir og gangstéttir haft forgang fram yfir akvegi. Þannig mætti auka öryggi óvarinna vegfarenda innan þeirra svæða með því að þrengja götumyndina með hjólreiðabrautum fremur en hraðahindrunum og umferðareyjum. Hjólreiðabrautir ætti að leggja meðfram öllum vegum þar sem umferðin er umfram ákveðinn fjölda ökutækja eða þar sem hætta er talin stafa af hraðri umferð. Eðlilegur meðalhraði á hjólreiðabrautum er u.þ.b.30 km/klst. Slysahætta er því talsvert minni þar en á akbrautum. Forðast ber að leggja hjólreiðabrautir í hlykkjum eða um mishæðótt landsvæði. Samræmdar umferðarreglur gilda um akandi og hjólandi vegfarendur. Umferðarljós, skilti og vegmerkingar eru af sama toga svo að vegfarendur þurfa ekki að fara eftir mismunandi reglum hvort sem þeir eru akandi eða hjólandi. Þá verða ökumenn að horfast í augu við aukinn rétt annarra vegfarenda s.s. aðalbrautarrétt hjólreiðabrautar o.s.frv. Hjólreiðabrautir kalla því á endurbætta hönnun akbrauta ekki síst við gatnamót.
Vegagerðir norðurlandaþjóðanna (sem og margra annarra þjóða) hafa þegar gefið út handbækur um stefnu sína og til leiðbeiningar um gerð hjólreiðabrauta. Hér skulu nefndar handbækur frá tveimur löndum:
Danmörk: Idékatalog for cykeltrafik. Einnig fáanleg á ensku. Collection of Cycle Concepts.
Noregur: Nasjonal Sykkelstrategi, og í enskri útgáfu: National Cycling Strategy

 

Arðsemi hjólreiðabrauta er ótvíræð.

Tæplega þarf að minnast á allan þann heilsufarslega ávinning sem í hjólreiðum felst. Jafnframt má gera ráð fyrir því, að limlestingum og dauðsföllum í umferðinni fækki þar sem færri taka þá áhættu að aka bíl. Því fleiri sem kjósa að nota reiðhjól spara samfélaginu gríðarlegar upphæðir. Arðsemi hjólreiðabrauta er því margfaldur á við akvegi þótt aðeins sé litið til heilbrigðisþátta.
Hér á landi hefur ekki verið farið út í arðsemisútreikninga á hjólreiðum en það hefur verið gert víða erlendis. Hér eru nefnd tvö dæmi:
Norðurlandaráð hefur gefið út skýrslu um úrval rannsókna sem sýna fjárhagslegan ávinning af hjólreiðum. Einhverra hluta vegna tóku Íslendingar ekki þátt í þessari úttekt: CBA of Cycling
Frá Noregi kemur Gang- og sykkelvegnett i norske byer (og stutt samantekt á norsku og ensku).
 

Skuldbinding Íslands um aðgerðir gegn losun gróðurhúsalofttegunda

Hjólreiðar til samgangna eru sjálfbærar. Frá þeim stafar ekki hávaði, svifryksmengun, losun koldíoxiðs eða annarra eiturefna. Landnýting hjólreiðabrauta gerist vart betri. Förgun reiðhjóla og spilliefna vegna þeirra er óveruleg. Aukin hlutdeild hjólreiða í samgöngum er því langbesti kosturinn til að fullnægja skuldbindingarloforðum s.s. mælt er með í Staðardagskrá 21 sem og öðrum alþjóðaskuldbindingum sem varða stefnu í loftslagsmálum.
Nú þegar stefnir í neyðarástand í loftslagsmálum heimsins (http://www.ipcc.ch/). Ísland getur ekki skorast undan því að bregðast við með afgerandi hætti. Þriðjungur gróðurhúsalofttegunda á Íslandi stafar af samgöngum (pdf 3.0Mb). Það ætti því að vera skylda samgönguráðuneytisins og sveitafélaga að bregðast við nú þegar og breyta stefnu sinni í samgöngumálum. Ísland stendur öðrum þjóðum langt að baki við að hvetja almenning til notkunar sjálfbærra farartækja. Engin lausn í samgöngumálum er jafn áhrifarík og að byggja upp hjólreiðabrautakerfi sem er samkeppnishæft við akbrautir, ekki síst í þéttbýli. Samgönguráðuneytið verður að móta verklagsreglur eins og nágrannalöndin hafa gert, svo að hreppapólitík sveitafélaganna stöðvi ekki þá framþróun. Til að svo geti orðið verða skýrar verklagsreglur um gerð hjólreiðabrauta að komast í vegalög og samgönguáætlun til jafns við akbrautir.
 

Vefsíður, fylgiskjöl og upplýsingar í tölum

Idékatalog for cykeltrafik. (Sjálf handbólkin pdf. 15.3Mb)
http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=9178

Collection of Cycle Concepts:
http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=17291

http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=11566

Nasjonal sykkelstrategi:
http://www.vegvesen.no/servlet/Satellite?cid=1069341245354&pagename=vegvesen/Page/SVVsubSideInnholdMal&f=true&c=Page

CBA of Cycling
http://www.norden.org/pub/sk/showpub.asp?pubnr=2005:556

Gang- og sykkelvegnett i norske byer
http://www.shdir.no/aktiveskolebarn/fakta/gang__og_sykkelvegnett_i_norske_byer_46141
http://miljo.toi.no/index.html?25810

Cycling: the way ahead for town and cities (European Commission)
http://ec.europa.eu/environment/cycling/cycling_en.htm

UK National Cycling Strategy. (Department for Transport)
http://www.dft.gov.uk/stellent/groups/dft_susttravel/documents/page/dft_susttravel_503877.hcsp

Trafikdage på AAU, 2002 (Civilingeniør Troels Andersen, Odense Kommune)
http://www.cykelby.dk/pdf/cykelvenliginfrastruktur.pdf  (pdf 1.0 Mb)

http://www.sykkelby.no

http://cykelby.dk

Odense – Danmarks Nationale Cykelby
http://www.cykelby.dk/pdf/cykel_inet.pdf (pdf 2.5Mb)

http://www.nationaler-radverkehrsplan.de/

Odense Magasinet 2002 (pdf 7,6 MB) 

Odense Magasinet 2001 (pdf 1,3 MB)

http://www.completestreets.org/

http://www.share-the-road.org/

Þingsályktunartillgaga sem lýtur að því að koma hjólreiðabrautum í vegalög.
http://www.althingi.is/altext/133/s/0082.html

Umsagnir Landssamtaka hjólreiðamanna við tillögu að breytingu á vegalögum má finna á vef samtakana http://hjol.org

http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/071106.htm

http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/081106.htm

Skýrsla Vegagerðarinnar frá 2001 um losun gróðurhúsalofttegunda og samgöngur
http://www.samgonguraduneyti.is/media/Skyrsla/grodurhusaloft.pdf (pdf 3.0Mb)

Fjórða skýrsla Milliríkjanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar. http://www.ipcc.ch/
 

Fylgiskjal: Athugasemdir við umferðaröryggisáætlun 2002-2012 (umferdaroryggi­_lhm.pdf)

Umsögn þessa má nálgast með virkum linkum á vefslóðinni:

http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2007/150207.htm

Fyrir hönd Landssamtaka hjólreiðamanna

_________________________________________________________________

Magnús Bergsson

Pósthólf 5193

125 Reykjavík

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

www.hjol.org

Main Options Status Category * - Skjöl Featured Featured No Yes Access Tags Note Version Note

Reykjavík, 24. nóvember 2006

Efni: Aðgreind hjólreiðabraut milli Hveragerðis og Reykjavíkur

Þessa dagana stendur yfir endurskoðun á vegalögum, umferðarlögum og samgönguáætlun. Af því tilefni vilja Landssamtök hjólreiðamanna minna stjórn Hveragerðisbæjar á, að nú er svo gott sem ófært fyrir hjólreiðamenn að hjóla yfir Hellisheiði vegna mikillar og hættulegrar bílaumferðar. Í flestum nágrannalöndum okkar mundi fyrir löngu vera búið að leggja aðgreinda hjólreiðabraut meðfram jafn umferðarþungri akbraut sem yfir Hellisheiði liggur. 
Landssamtök hjólreiðamanna hafa fullan hug á því að mæla með aðgreindri hjólreiðabraut milli Hveragerðis og höfuðborgarsvæðisins, svo að hjólreiðafólk, sem og óvélknúin farartæki önnur, hafi möguleika á því að komast hættulaust milli þessara staða. 

Í vegalögum og samgönguáætlun, sem nú eru í endurskoðun er minnst á að heimilt verði að veita fé sem fari til vegamála til lagningar “hjóla- og göngustíga”. Sú skilgreining er afar óljós, því að hér er væntanlega aðeins verið að tala um “gangstéttir” í skilningi núgildandi laga en ekki aðgreindar hjólreiðabrautir. Ef hagsmunir allra samgöngukosta eru hafðir að leiðarljósi og lögð verður aðgreind hjólreiðabraut yfir Hellisheiði mun það knýja á um ýtarlega endurskoðun vegalaga, umferðalaga sem og samgönguáætlunar með tilliti til umferðar hjólreiðamanna.

Fram til þessa hefur vantað alla stefnu hjá sveitafélögum í lagningu hjólreiðabrauta sem þó er mikilvægur þáttur í Staðardagskrá 21 og einn besti kosturinn ef efla á sjálfbærar samgöngur. Að hluta til stafar þetta stefnuleysi ekki síst af því, að hjólreiðabrautir eru ekki nefndar á nafn í vegalögum, samgönguáætlun eða umferðarlögum.

Landssamtök hjólreiðamanna hvetja því Hveragerðisbæ til að knýja á um að samgönguráðuneytið móti verklagsreglur um gerð sérstakra hjólreiðabrauta í samráði við sveitafélög og hagsmunafélög. Það er ákaflega mikilvægt að af þessu geti orðið nú þegar, svo að sveitafélög geti sjálf og sín á milli farið að móta samræmda sjálfbæra samgöngustefnu í anda Staðardagskrár 21 og yfir Hellisheiði verði lögð sérstök hjólreiðabraut.

Nú liggur fyrir Alþingi þingsályktunartillaga þess efnis, að menn fari að ræða málefni hjólreiðamanna: 
http://www.althingi.is/altext/133/s/0082.html 
Landssamtök hjólreiðamanna hvetja til þess, að þessi þingsályktunartillaga fái brautargengi nú þegar, svo að efni hennar og aðgerðir rati bæði í Vegalög og næstu samgönguáætlun í samráði við hagsmunaaðila.


 

-- Greinargerð og fylgiskjöl --

Hvað eru hjólreiðabrautir?

Hér á landi hafa gangstéttir ekki verið hannaðar með hjólreiðar í huga. Því hafa þær ekki verið góður kostur í samgöngum. Hröð hjólandi umferð á ekki samleið með gangandi vegfarendum, fremur en hestar með bílaumferð. Að frumkvæði Reykjavíkurborgar hafa aðgreindar hjólreiðabrautir aðeins verið lagðar mjög stuttar vegalengdir og því engin reynsla komin á þær.

Þriðjungur ferða í Reykjavík er styttri en einn kílómetri, og tveir þriðju styttri en þrír kílómetrar. Það er því stór hópur fólks, sem auðveldlega gæti ferðast með öðrum hætti en með bílum. 
Hjólreiðabraut er smækkuð mynd akvegar fyrir bíla og því ekki gangstétt. Ef rétt er að málum staðið hafa hjólreiðabrautir sama vægi í samgöngum og akbrautir. 

Kostnaður við gerð hjólreiðabrauta er óverulegur, ef þær eru lagðar samtímis annarri vegaframkvæmd. Arðsemi hjólreiðabrauta er margfaldur, sé aðeins litið til heilbrigðisþátta. Að sama skapi lækka hjólreiðabrautir rekstrarkostnað akvegakerfisins, þar sem reikna má með fækkun ökuferða sem nemur fjölgun hjólreiðamanna. Því fleiri sem kjósa að hjóla, þeim mun betri verður álagsdreifing í samgöngukerfinu í heild og skilvirkni þess um leið mun betri.

Rekstrarkostnaður hjólreiðabrauta er óverulegur samanborið við rekstur akbrauta, þar sem afl og þyngd reiðhjóla er einungis örlítið brot af afli og þyngd vélknúinna ökutækja. Hjólreiðabrautir taka ekki aðeins við umferð reiðhjóla heldur lika rafmagnsreiðhjóla sem eru í hraðri framþróun um þessar mundir. Þær opna möguleika fyrir marga sem fara vilja ferða sinna með vistvænum hætti og án þess að vera í hættu af bílaumferð eða reyna mikið á sig. Þannig taka hjólreiðabrautir við umferð farartækja sem ekki er talið óhætt að séu á hættulegum akbrautum.

Innan íbúðahverfa með 30 km hámarkshraða geta hjólreiðabrautir og gangstéttir haft forgang fram yfir akvegi. Þannig mætti auka öryggi óvarinna vegfarenda innan þeirra svæða með því að þrengja götumyndina með hjólreiðabrautum fremur en hraðahindrunum og umferðareyjum. Hjólreiðabrautir ætti að leggja meðfram öllum vegum þar sem umferðin er umfram ákveðinn fjölda ökutækja eða þar sem hætta er talin stafa af hraðri umferð. Eðlilegur meðalhraði á hjólreiðabrautum er u.þ.b.30 km/klst. Slysahætta er því talsvert minni þar en á akbrautum. Forðast ber að leggja hjólreiðabrautir í hlykkjum eða um mishæðótt landsvæði. Samræmdar umferðarreglur gilda um akandi og hjólandi vegfarendur. Umferðarljós, skilti og vegmerkingar eru af sama toga svo að vegfarendur þurfa ekki að fara eftir mismunandi reglum hvort sem þeir eru akandi eða hjólandi. Þá verða ökumenn að horfast í augu við aukinn rétt annarra vegfarenda s.s. aðalbrautarrétt hjólreiðabrautar o.s.frv. Hjólreiðabrautir kalla því á endurbætta hönnun akbrauta ekki síst við gatnamót. 

Vegagerðir norðurlandaþjóðanna (sem og margra annarra þjóða) hafa þegar gefið út handbækur um stefnu sína og til leiðbeiningar um gerð hjólreiðabrauta. Hér skulu nefndar handbækur frá tveimur löndum:
Danmörk: Idékatalog for cykeltrafik. (Viðurkennd sú besta) Einnig fáanleg á ensku.Collection of Cycle Concepts.
Noregur: Nasjonal Sykkelstrategi, og í enskri útgáfu: National Cycling Strategy

 

Arðsemi hjólreiðabrauta er ótvíræð.

Tæplega þarf að minnast á allan þann heilsufarslega ávinning sem í hjólreiðum felst. Jafnframt má gera ráð fyrir því, að limlestingum og dauðsföllum í umferðinni fækki þar sem færri taka þá áhættu að aka bíl. Því fleiri sem kjósa að nota reiðhjól spara samfélaginu gríðarlegar upphæðir. Arðsemi hjólreiðabrauta er því margfaldur á við akvegi þótt aðeins sé litið til heilbrigðisþátta. 

Hér á landi hefur ekki verið farið út í arðsemisútreikninga á hjólreiðum en það hefur verið gert víða erlendis. Hér eru nefnd tvö dæmi:
Norðurlandaráð hefur gefið út skýrslu um úrval rannsókna sem sýna fjárhagslegan ávinning af hjólreiðum. Einhverra hluta vegna tóku Íslendingar ekki þátt í þessari úttekt: CBA of Cycling
Frá Noregi kemur Gang- og sykkelvegnett i norske byer (og stutt samantekt á norsku og ensku).
 

Skuldbinding Íslands um aðgerðir gegn losun gróðurhúsalofttegunda

Hjólreiðar til samgangna eru sjálfbærar. Frá þeim stafar ekki hávaði, svifryksmengun, losun koldíoxiðs eða annarra eiturefna. Landnýting hjólreiðabrauta gerist vart betri. Förgun reiðhjóla og spilliefna vegna þeirra er óveruleg. Aukin hlutdeild hjólreiða í samgöngum er því langbesti kosturinn til að fullnægja skuldbindingarloforðum s.s. mælt er með í Staðardagskrá 21 sem og öðrum alþjóðaskuldbindingum sem varða stefnu í loftslagsmálum.

Nú þegar stefnir í neyðarástand í loftslagsmálum heimsins. Ísland getur ekki skorast undan því að bregðast við með afgerandi hætti. Þriðjungur gróðurhúsalofttegunda á Íslandi stafar af samgöngum (pdf 3.0Mb). Það ætti því að vera skylda samgönguráðuneytisins og sveitafélaga að bregðast við nú þegar og breyta stefnu sinni í samgöngumálum. Ísland stendur öðrum þjóðum langt að baki við að hvetja almenning til notkunar sjálfbærra farartækja. Engin lausn í samgöngumálum er jafn áhrifarík og að byggja upp hjólreiðabrautakerfi sem er samkeppnishæft við akbrautir, ekki síst í þéttbýli. Samgönguráðuneytið verður að móta verklagsreglur eins og nágrannalöndin hafa gert, svo að hreppapólitík sveitafélaganna stöðvi ekki þá framþróun. Til að svo geti orðið verða skýrar verklagsreglur um gerð hjólreiðabrauta að komast í vegalög og samgönguáætlun til jafns við akbrautir.
 

Vefsíður, fylgiskjöl og upplýsingar í tölum

Bréf þetta með virkum tenglum má nálgast á vefslóðini: http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/241106.htm

Idékatalog for cykeltrafik. (Sjálf handbólkin pdf. 15.3Mb)
http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=9178

Collection of Cycle Concepts:
http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=17291 

http://www.vejdirektoratet.dk/dokument.asp?page=document&objno=11566 

Nasjonal sykkelstrategi:
http://www.vegvesen.no/servlet/Satellite?cid=1069341245354&pagename=vegvesen/Page/SVVsubSideInnholdMal&f=true&c=Page 

CBA of Cycling
http://www.norden.org/pub/sk/showpub.asp?pubnr=2005:556 

Gang- og sykkelvegnett i norske byer 
http://www.shdir.no/aktiveskolebarn/fakta/gang__og_sykkelvegnett_i_norske_byer_46141 
http://www.toi.no/article5085-8.html 
http://www.toi.no/article17775-29.html 

Cycling: the way ahead for town and cities (European Commission)
http://ec.europa.eu/environment/cycling/cycling_en.htm 

UK National Cycling Strategy. (Department for Transport)
http://www.dft.gov.uk/stellent/groups/dft_susttravel/documents/page/dft_susttravel_503877.hcsp 

Trafikdage på AAU, 2002 (Civilingeniør Troels Andersen, Odense Kommune)
http://www.cykelby.dk/pdf/cykelvenliginfrastruktur.pdf  (pdf 1.0 Mb)

http://www.sykkelby.no

http://cykelby.dk 

Odense – Danmarks Nationale Cykelby
http://www.cykelby.dk/pdf/cykel_inet.pdf (pdf 2.5Mb)

http://www.nationaler-radverkehrsplan.de/

Odense Magasinet 2002 (pdf 7,6 MB) 

Odense Magasinet 2001 (pdf 1,3 MB)

http://www.completestreets.org/ 

http://www.share-the-road.org/

Þingsályktunartillgaga sem lýtur að því að koma hjólreiðabrautum í vegalög.
http://www.althingi.is/altext/133/s/0082.html 

Umsagnir Landssamtaka hjólreiðamanna við tillögu að breytingu á vegalögum má finna á vef samtakana http://hjol.org

http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/071106.htm

http://islandia.is/lhm/BrefLHM/2006/081106.htm

Skýrsla Vegagerðarinnar frá 2001 um losun gróðurhúsalofttegunda og samgöngur
http://www.samgonguraduneyti.is/media/Skyrsla/grodurhusaloft.pdf (pdf 3.0Mb)




Fyrir hönd Landssamtaka hjólreiðamanna



______________________________________
Magnús Bergsson

2. maí 2005.  Tölvupóstur sendur til Óla H. Þórðarsonar formanns Umferðarráðs vegna kröfu Tryggingafélagana um almenna lögleiðingu reiðhjólahjálma

Gerð af Landssamtökum hjólreiðamanna:   PDF útgáfa: Athugasemdir við umferðaröryggisáætlun 2002-2012